Mazury to region o niezwykle burzliwej historii — przez wieki zmieniały gospodarzy, języki i granice. PRUSOWIE (do XIII w.) Pierwotnymi mieszkańcami byli Prusowie — plemiona bałtyckie spokrewnione z Litwinami i Łotyszami. Galindowie, Sasinowie, Bartowie, Pogezanie. Posługiwali się językiem pruskim (wymarły do XVIII w.), wierzyli w Pierkuna (boga grzmotów) i święte gaje dębowe. KRZYŻACY (1226-1525) W 1226 książę Konrad Mazowiecki sprowadził zakon krzyżacki do walki z pogańskimi Prusami. Krzyżacy w 100 lat podbili całe Prusy, zbudowali 90 zamków (Malbork największa twierdza średniowiecznej Europy). Sprowadzili niemieckich osadników, język niemiecki zdominował region. Bitwa pod Grunwaldem (1410) — Władysław Jagiełło rozgromił zakon, ale Prusy pozostały państwem krzyżackim aż do hołdu pruskiego 1525. PRUSY KSIĄŻĘCE I KRÓLEWIECKIE (1525-1945) Sekularyzacja Prus przez Albrechta Hohenzollerna w 1525 stworzyła protestanckie Prusy Książęce — pierwsze państwo luterańskie na świecie. Mazury (południowa część) — etnicznie polskie, ewangelickie, lojalne wobec Berlina. Olsztyn po polsku, Königsberg/Królewiec po niemiecku. II wojna światowa — Wschodnia Prusy stały się areną walk styczeń 1945. Ucieczka 2 mln Niemców, etniczne czystki. MAZURY POLSKIE (od 1945) Po Poczdamie cała Wschodnia Prusy podzielona — północ ZSRR (Kaliningradskaja oblast), południe Polska. Osiedlenie repatriantów z Wileńszczyzny, Wołynia, Ukrainy. Powstanie województwa olsztyńskiego. Dziś Mazury to bestseller turystyczny — od 2014 oficjalnie jeden z "7 Cudów Polski".